Ogrodnik.blog
Spis treści
Jakie drzewka owocowe sadzić jesienią? Jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie i pigwy — od opadnięcia liści w szkółkach do zamarznięcia gleby, zwykle od połowy października do połowy listopada. Brzoskwinie, nektaryny i morele, a w chłodniejszych regionach także czereśnie, sadź wiosną. Przy wyborze liczą się trzy rzeczy: podkładka, zapylacz i odporność odmiany na choroby.
Jesień to główny sezon szkółkarski: w październiku i listopadzie wybór odmian jest największy, a drzewka z gołym korzeniem są wyraźnie tańsze niż w doniczkach. Poniżej zestawiam, które gatunki lepiej sadzić teraz, a które odłożyć na kwiecień, i jak dobrać drzewko do wielkości ogrodu.
Które drzewka owocowe sadzić jesienią, a które wiosną?
Zasada jest prosta: gatunki mrozoodporne sadzisz jesienią, ciepłolubne wiosną. Drzewko posadzone jesienią przez zimę wypuszcza nowe korzenie, bo gleba w głębszej warstwie pozostaje dodatnia jeszcze długo po pierwszych przymrozkach. Wiosną rusza z wegetacją od razu i lepiej znosi suszę w maju.
Gatunki z południa, takie jak brzoskwinia i morela, mają wrażliwe na mróz drewno i korzenie. Posadzone jesienią nie zdążą się ukorzenić, a pierwsza ostra zima potrafi je zniszczyć.
| Gatunek | Kiedy sadzić | Dlaczego |
|---|---|---|
| Jabłoń | jesień | mrozoodporna, ukorzenia się do wiosny |
| Grusza | jesień | jak jabłoń; na podkładce z pigwy okryj miejsce szczepienia |
| Śliwa | jesień | mrozoodporna, szybko się przyjmuje |
| Wiśnia | jesień | bardzo mrozoodporna |
| Pigwa | jesień | mrozoodporna, mało wymagająca |
| Czereśnia | jesień na zachodzie i południu, wiosna na wschodzie i północy | młode drzewka wrażliwe na mróz i wysuszający wiatr |
| Orzech włoski | wiosna | młode pędy przemarzają, jesienią źle się przyjmuje |
| Brzoskwinia, nektaryna | wiosna | ciepłolubna, jesienią często przemarza |
| Morela | wiosna | kwitnie bardzo wcześnie, wrażliwa na mróz |
Na przydomowej działce oznacza to w praktyce: sad ziarnkowy (jabłonie, grusze) i śliwy sadzisz w październiku-listopadzie, a brzoskwinię dokupujesz w kwietniu.
Jaką podkładkę wybrać do swojego ogrodu?
Podkładka to korzeń, na który szczepi się odmianę. Decyduje o tym, jak duże będzie drzewo, kiedy zacznie owocować i jakiej gleby potrzebuje. Ten sam 'Topaz' na podkładce karłowej ma 2,5 m, a na siewce 6-7 m.
Nazwę podkładki szukaj na etykiecie. Jeśli jej tam nie ma, zapytaj sprzedawcę. Drzewko bez podanej podkładki to loteria.
| Podkładka | Gatunek | Wysokość drzewa | Owocowanie od | Rozstaw | Dla kogo |
|---|---|---|---|---|---|
| M9, P60 | jabłoń | 2-2,5 m | 2.-3. roku | 1,5-2 m | mały ogród, żyzna gleba, stały palik |
| M26, P14 | jabłoń | ok. 3 m | 3. roku | 2,5-3 m | średni ogród, bez stałego palika na lepszej glebie |
| MM106 | jabłoń | 3,5-4,5 m | 3.-4. roku | 3,5-4 m | słabsze gleby, większy ogród |
| siewka (np. Antonówki) | jabłoń | 6-8 m | 5.-7. roku | 6-8 m | duża działka, sad tradycyjny |
| pigwa S1 | grusza | 3-4 m | 3. roku | 2,5-3 m | mały ogród, cieplejsze regiony |
| siewka gruszy | grusza | 6-10 m | 6.-8. roku | 6-8 m | duża działka, chłodne regiony |
| ałycza | śliwa | 4-5 m | 3.-4. roku | 4-5 m | większość gleb, uniwersalna |
| GiSelA 5 | czereśnia | ok. 3 m | 3. roku | 3 m | mały ogród, żyzna gleba |
Podkładki karłowe mają płytki system korzeniowy. Drzewko na M9 bez palika wywróci się przy pierwszym obfitym plonie, a w suche lato bez podlewania zrzuci owoce.
Przy małej działce kalkuluj w metrach kwadratowych, nie w sztukach. Na pasie 12 × 2 m, czyli około 24 m², zmieścisz 6-8 jabłoni na M9 posadzonych co 1,5 m. Jedna jabłoń na siewce zajmuje 40-60 m² i daje jedną odmianę. Tylko pierwsza opcja zapewnia zapylenie i zbiory rozłożone od sierpnia do marca.
Czy drzewka owocowe potrzebują zapylacza?
To najczęściej pomijana kwestia przy zakupie. Drzewko rośnie zdrowo, kwitnie obficie i nie zawiązuje owoców, bo w pobliżu nie ma drugiej odmiany.
- Jabłonie są w większości obcopylne. Potrzebują innej odmiany jabłoni, kwitnącej w tym samym czasie, w promieniu kilkudziesięciu metrów. Jabłonie sąsiadów i jabłonie ozdobne też się liczą.
- Odmiany triploidalne jabłoni, m.in. 'Boskoop', 'Jonagold', 'Mutsu', mają niezdolny do zapylania pyłek. Same potrzebują zapylacza, a innych nie zapylą. Przy takiej odmianie posadź dwie inne jabłonie.
- Grusze są głównie obcopylne. 'Konferencja' zawiązuje część owoców bez zapylenia, ale z zapylaczem plonuje lepiej.
- Śliwy są zróżnicowane. 'Węgierka Zwykła', 'Stanley' i 'Jojo' są samopylne, wiele innych odmian wymaga zapylacza.
- Wiśnie 'Łutówka' i 'Nefris' są samopylne, więc wystarczy jedno drzewo.
- Czereśnie w większości potrzebują zapylacza. Samopylne są m.in. 'Lapins', 'Stella' i 'Sweetheart'.
Terminy kwitnienia odmian szkółki podają w katalogach jako grupy (wczesne, średnie, późne). Dobieraj odmiany z tej samej lub sąsiedniej grupy.
Które odmiany są odporne na choroby?
W ogrodzie przydomowym, gdzie nie chcesz pryskać 10-12 razy w sezonie, odporność odmiany jest ważniejsza niż smak z katalogu.
Jabłonie odporne na parcha (gen Vf): 'Topaz', 'Rajka', 'Florina', 'Rubinola', 'Enterprise', 'Free Redstar', 'Ariwa'. Parch to najgroźniejsza choroba jabłoni w polskim klimacie, a te odmiany można uprawiać bez opryskiwania przeciw niemu albo z jednym-dwoma zabiegami. Odporność nie obejmuje mączniaka, więc tu nadal pomaga cięcie i przewiewna korona.
Śliwy tolerancyjne na szarkę: 'Jojo' (odporna), 'Čačanska Lepotica' i 'Katinka' (tolerancyjne). Szarka to choroba wirusowa przenoszona przez mszyce, na którą nie ma środków ochrony. Porażone drzewo rodzi zniekształcone, gorzkie owoce.
Grusze: odporność na parcha gruszy i zarazę ogniową jest u różnych odmian bardzo zróżnicowana. 'Konferencja' i 'Lukasówka' dobrze sprawdzają się w polskich ogrodach, ale przed zakupem zapytaj w szkółce o aktualne rekomendacje dla swojego regionu.
Zestaw startowy dla ogrodu 300-500 m² bez chemii: dwie jabłonie odporne na parcha na M26 ('Topaz' i 'Rajka' kwitną w zbliżonym terminie i mogą się wzajemnie zapylać), grusza 'Konferencja' na pigwie i samopylna śliwa 'Jojo' lub 'Węgierka Zwykła' na ałyczy. Cztery drzewa, zbiory od sierpnia do lutego i minimum opryskiwania.
Jak wybrać dobrą sadzonkę drzewka?
Jesienią w szkółkach dominują drzewka z gołym korzeniem, 1-2-letnie. Są tańsze od kontenerowych i przy jesiennym sadzeniu przyjmują się równie dobrze. Orientacyjne ceny: jabłoń lub grusza z gołym korzeniem 25-50 zł, w doniczce 50-120 zł, drzewka kolumnowe i starsze okazy 80-200 zł.
Przy zakupie sprawdź:
- Korzenie. Co najmniej 3-4 grubsze korzenie długości 20-25 cm i dużo drobnych. Po zadrapaniu paznokciem korzeń jest jasny i wilgotny, nie brązowy i suchy.
- Miejsce szczepienia. Zgrubienie 10-20 cm nad korzeniami ma być dobrze zrośnięte, bez szczelin i wycieków.
- Pień i pędy. Bez ran, pomarszczonej kory i plam raka. Kora żywa, zielona pod spodem.
- Etykieta. Nazwa odmiany, podkładka i paszport roślin. Bez tego nie wiesz, co kupujesz.
- Liście. Drzewko z gołym korzeniem powinno być już bez liści. Wykopane w pełni ulistnione traciło wodę przez liście i gorzej się przyjmuje.
Jak posadzić drzewko owocowe jesienią?
Technikę sadzenia opisaliśmy szczegółowo osobno, tutaj najważniejsze zasady dla drzewek owocowych:
- Namocz korzenie w wiadrze z wodą na 2-12 godzin przed sadzeniem, jeśli przeschły w transporcie.
- Miejsce szczepienia zostaw 5-10 cm nad ziemią. Zakopane wypuści korzenie z odmiany szlachetnej i drzewo straci cechy podkładki, np. urośnie dwa razy wyższe.
- Wbij palik przed posadzeniem, od strony zachodniej, i przywiąż drzewko luźną opaską w kształcie ósemki.
- Podlej 10-20 litrów wody, nawet jeśli ziemia jest wilgotna. Woda osadzi glebę wokół korzeni.
- Nie przycinaj drzewka jesienią. Cięcie formujące zrób w marcu, przed ruszeniem pąków.
- Załóż osłonę na pień przeciw zającom i nornicom, na wysokość 60-80 cm.
Nie dawaj do dołu przy sadzeniu jesiennym obornika ani nawozów azotowych. Świeży obornik w kontakcie z korzeniami je parzy, a azot pobudza drzewko do wzrostu tuż przed mrozami. Wystarczy 5-10 litrów dojrzałego kompostu wymieszanego z ziemią z wykopu. Czym zasilać jabłonie, które już owocują, opisujemy w tekście o jesiennym nawożeniu jabłoni.
Najczęstsze błędy przy wyborze drzewek owocowych
- Kupno drzewka bez podanej podkładki. Jabłoń, która miała mieć 2,5 m, po dziesięciu latach zasłania pół ogrodu.
- Jedna jabłoń w ogrodzie bez sąsiadów. Kwitnie co roku i owocuje symbolicznie.
- Triploid jako jedyny zapylacz. 'Jonagold' obok innej odmiany nie zapyli jej, a sam też nie będzie owocował.
- Brzoskwinia sadzona w listopadzie. Częsta przyczyna przemarznięcia w pierwszą zimę.
- Zakopane miejsce szczepienia. Po latach drzewo traci cechy podkładki karłowej.
- Wybór wyłącznie „po smaku”. Odmiana podatna na parcha w ogrodzie bez opryskiwania daje co roku strupowate owoce i gubi liście w lipcu.
FAQ
Jakie drzewka owocowe sadzić jesienią, a jakie wiosną?
Jesienią sadź jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie, pigwy oraz krzewy porzeczek i agrestu. Wiosną, w kwietniu, sadź brzoskwinie, nektaryny, morele, a w chłodniejszych regionach także czereśnie i orzechy włoskie. Gatunki ciepłolubne sadzone jesienią częściej przemarzają, bo ich korzenie nie zdążą się ukorzenić przed mrozem.
Do kiedy można sadzić drzewka owocowe jesienią?
Do zamarznięcia gleby, w większości Polski zwykle do połowy lub końca listopada. Najlepszy okres to druga połowa października i początek listopada, gdy drzewka w szkółkach zrzucą liście, a gleba ma jeszcze kilka stopni powyżej zera. Korzenie rosną wtedy aż do mrozów.
Czy jedna jabłoń wystarczy, żeby owocowała?
Zwykle nie. Większość odmian jabłoni jest obcopylna i potrzebuje innej odmiany kwitnącej w tym samym czasie w promieniu kilkudziesięciu metrów. Jeśli u sąsiadów rosną jabłonie albo jabłoń ozdobna, problem znika. W przeciwnym razie posadź dwie różne odmiany o zbliżonym terminie kwitnienia.
Jaka podkładka jabłoni do małego ogrodu?
Do małego ogrodu wybierz podkładkę karłową: M9 albo polską P60. Drzewo dorasta do 2-2,5 m, owocuje już w drugim-trzecim roku i zajmuje około 2 m² powierzchni. Wymaga jednak stałego palika i żyznej, podlewanej gleby. Podkładka półkarłowa M26 daje drzewo o 3 m wysokości i mniejsze wymagania glebowe.
Które jabłonie są odporne na parcha?
Odporność na parcha mają odmiany z genem Vf, m.in. 'Topaz', 'Rajka', 'Florina', 'Rubinola', 'Enterprise', 'Free Redstar' i 'Ariwa'. W ogrodzie przydomowym można je uprawiać bez opryskiwania przeciw parchowi albo z jednym-dwoma zabiegami. Na innych chorobach, np. mączniaku, ta odporność nie działa.
Podsumowanie
Jesienią sadzisz jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie i pigwy, a brzoskwinie, morele i orzechy zostawiasz na wiosnę. Przed zakupem ustal podkładkę (M9/P60 do małego ogrodu), zapylacza (dwie odmiany jabłoni kwitnące razem, bez triploidów w roli zapylacza) i odporność na choroby (jabłonie z genem Vf, śliwy tolerancyjne na szarkę).
Zmierz miejsce w ogrodzie, dobierz do niego podkładkę z tabeli, wybierz dwie odporne na parcha jabłonie, które zapylą się wzajemnie, i kup drzewka z gołym korzeniem w drugiej połowie października. Miejsce szczepienia zostaw nad ziemią, a cięcie odłóż do marca.
