Ogrodnik.blog
Spis treści
Jak zabezpieczyć drzewka przed zającami? Najpewniej fizyczną osłoną pnia: plastikową osłonką spiralną, rękawem z siatki albo owinięciem z gałęzi świerka, założonym w listopadzie. Osłona musi sięgać 60-70 cm ponad spodziewaną pokrywę śniegu i być lekko wkopana w ziemię. Repelenty i ogrodzenie działki tylko to uzupełniają.
Zające obgryzają korę młodych drzewek głównie od grudnia do marca, kiedy śnieg przykrywa pola. Niżej znajdziesz wzór na wysokość osłony, porównanie sześciu sposobów z kosztem i trwałością oraz to, jak odróżnić szkody od zająca od tych zrobionych przez sarnę czy nornika.
Które drzewka zające niszczą najczęściej?
Zając zjada zimą korę i pędy, bo nie ma innego pożywienia. Najbardziej smakuje mu gładka, cienka kora młodych drzew i krzewów:
- jabłonie — ulubiony cel, szczególnie drzewka 1-5 lat;
- grusze, śliwy, czereśnie, wiśnie;
- młode drzewa ozdobne: klony, lipy, jarzęby, wierzby;
- krzewy: róże, porzeczki, agrest, maliny, leszczyna.
Drzewa z grubą, spękaną korowiną są bezpieczne. Problem dotyczy przede wszystkim ogrodów na skraju wsi, przy polach i łąkach oraz nowych osiedli budowanych na byłych gruntach rolnych.
Zając, sarna czy nornik? Rozpoznaj sprawcę
| Ślad | Zając | Sarna | Nornik |
|---|---|---|---|
| Wysokość szkód | od ziemi do 50-70 cm, wyżej przy śniegu | 50-120 cm, pąki i końce pędów | przy ziemi i pod śniegiem, na szyjce korzeniowej |
| Wygląd pędu | ścięty gładko i ukośnie, jak nożem | poszarpany, rozmemłany koniec | drobne ślady zębów, kora zdarta płatami |
| Kora | obgryziona płatami, widać ślady siekaczy | zdarta pionowo przy wycieraniu poroża | ogryziona dookoła u podstawy |
| Odchody | kuliste, 1-1,5 cm, suche | podłużne „ziarenka” w kupkach | drobne, w korytarzach pod śniegiem |
Jeśli widzisz ślady na wysokości ponad metra, a pędy są poszarpane, to sarny — wtedy osłonka przy pniu nie wystarczy i trzeba myśleć o wyższej siatce na całą koronę albo o ogrodzeniu.
Jaka wysokość osłony wystarczy?
Zając stojący na tylnych łapach sięga około 50-70 cm. Zimą stoi jednak na śniegu, więc każde 30 cm pokrywy podnosi jego zasięg o tyle samo. Stąd prosty wzór:
wysokość osłony = spodziewana pokrywa śniegu + 60-70 cm
- Niziny, zimy z małą ilością śniegu: 80-100 cm.
- Wschód i północny wschód Polski, pogórze: 100-120 cm.
- Tereny górskie: jeszcze wyżej albo ogrodzenie całej działki.
Dolną krawędź osłony wkop na 3-5 cm w ziemię. Chodzi nie o zające, tylko o nornice, które zimą podchodzą pod śniegiem do szyjki korzeniowej i potrafią obrączkować drzewko przy samym gruncie.
Po każdych większych opadach śniegu przejdź się po ogrodzie i sprawdź, czy osłony nadal wystają ponad śnieg na co najmniej pół metra. Jeśli nie, udepcz śnieg wokół pnia — zając straci „podest”, a zbity śnieg przy okazji utrudni nornicom kopanie korytarzy do kory.
Sposoby ochrony drzewek przed zającami — porównanie
To zestawienie ułatwia wybór. Przy kilku drzewkach najlepiej sprawdza się siatka, przy kilkudziesięciu — tańsze osłonki spiralne albo ogrodzenie.
| Sposób | Koszt orientacyjnie | Trwałość | Plusy | Minusy |
|---|---|---|---|---|
| Osłonka spiralna z tworzywa, perforowana (60-80 cm) | 2-5 zł/szt. | 3-5 sezonów | szybki montaż, chroni też przed słońcem | trzeba zdejmować wiosną, za niska przy dużym śniegu |
| Rękaw z siatki ocynkowanej na paliku | 10-20 zł/drzewo | 10+ lat | nie dotyka kory, może zostać cały rok | więcej pracy przy montażu |
| Gałęzie świerka lub jodły związane wokół pnia | 0-5 zł | 1 sezon | prawie darmowe, przewiewne | trzeba odnawiać, igły opadają |
| Tektura falista, juta, mata trzcinowa | 3-8 zł/drzewo | 1 sezon | tanie | nasiąka wodą, jutę zające potrafią przegryźć |
| Repelent zapachowy lub smakowy | 30-60 zł za opakowanie | kilka tygodni | chroni też pędy w koronie | zmywa go deszcz, słabnie przy mrozie |
| Ogrodzenie działki siatką | kilkanaście zł za mb | wiele lat | chroni wszystko naraz | najwyższy koszt, trzeba szczelnie przy ziemi |
Rękaw z siatki — montaż krok po kroku
- Wbij obok drzewka palik na głębokość około 40 cm, od strony zachodniej, żeby osłaniał przed wiatrem.
- Wytnij pas siatki ocynkowanej o oczku do 12-15 mm i wysokości 100-120 cm. Długość dobierz tak, żeby rękaw miał średnicę większą od pnia o 10-15 cm.
- Zwiń siatkę w walec wokół pnia, nie dotykając kory, i zepnij drutem.
- Wkop dolną krawędź na 3-5 cm, przymocuj rękaw do palika w dwóch miejscach.
- Co rok wiosną sprawdź, czy pień nie urósł za bardzo i czy siatka nigdzie go nie ociera.
Taki rękaw kosztuje więcej pracy niż plastikowa osłonka, ale nie musisz go zdejmować, a kora pod spodem nie zaparza się latem.
Plastikowe osłonki i owijki z folii zdejmij w marcu lub na początku kwietnia. Zostawione na sezon trzymają wilgoć, a kora pod nimi łatwiej zagrzybia się i gnije. Nie owijaj też pnia szczelnie folią — drzewo musi oddychać.
Repelenty i ogrodzenie — kiedy mają sens?
Repelenty to preparaty o nieprzyjemnym dla zwierząt zapachu lub smaku, nanoszone pędzlem albo opryskiem na korę i pędy. Przydają się tam, gdzie osłonka nie sięga, na przykład na dolne gałęzie korony karłowych jabłonek. Stosuj tylko produkty aktualnie dopuszczone do obrotu i zgodnie z etykietą — to ona mówi, na jakie rośliny, w jakiej temperaturze i jak często. Zwykle trzeba je odnawiać po deszczu i nakładać w dodatniej temperaturze.
Ogrodzenie jest najpewniejsze, gdy masz dużo młodych drzew albo sad przy polu. Siatka powinna mieć co najmniej 120 cm nad ziemią, a w dolnych 50 cm oczko nie większe niż 3-4 cm, bo młode zające przeciskają się przez większe. Dolną krawędź wkop na 20-30 cm albo odegnij na zewnątrz w kształt litery L i przysyp ziemią.
Zając szarak jest w Polsce zwierzęciem łownym. Nie wolno go łapać w pułapki, szczuć psem, truć ani zabijać — to wyłącznie sprawa myśliwych. Wszystkie metody opisane tutaj tylko chronią drzewka i nie robią zwierzęciu krzywdy. Przy dużych szkodach w sadzie towarowym zapytaj koło łowieckie dzierżawiące obwód lub urząd gminy o procedurę szacowania szkód łowieckich.
Co zrobić, gdy zając już obgryzł korę?
Oceń, ile zdrowej kory zostało na obwodzie pnia.
- Uszkodzenie częściowe — wyrównaj brzegi rany ostrym nożem do zdrowej tkanki i zabezpiecz maścią ogrodniczą. Drzewko zwykle zarasta ranę w 1-3 sezony.
- Kora zdjęta dookoła (obrączkowanie) — część powyżej rany zazwyczaj zamiera, bo soki nie mają którędy płynąć. Doświadczony sadownik może wiosną wykonać szczepienie mostkowe, łącząc zrazami zdrową korę nad i pod raną.
- Młode drzewko obgryzione nad miejscem szczepienia — wiosną przytnij je tuż nad zdrową częścią pnia powyżej szczepienia. Wypuści nowy przewodnik.
- Obgryzione poniżej miejsca szczepienia — odrosty wyrosną z podkładki, a nie z odmiany, więc takie drzewko najczęściej trzeba wymienić.
Najczęstsze błędy
- Osłonka zakładana dopiero po pierwszych szkodach. Zające najmocniej gryzą przy pierwszym dużym śniegu.
- Za niska osłona. 40-centymetrowa osłonka przy 40 cm śniegu przestaje istnieć.
- Brak wkopania dolnej krawędzi. Nornice wchodzą od dołu i obgryzają szyjkę korzeniową.
- Plastik zostawiony na lato. Kora pod nim zaparza się.
- Tylko repelent, bez osłony. Jedna odwilż z deszczem i drzewko jest bez ochrony.
- Siatka dotykająca kory. Przy wietrze ociera pień i robi rany, które sama miała zapobiec.
FAQ
Kiedy założyć osłonki na drzewka przed zającami?
Najlepiej w listopadzie, przed pierwszym trwałym śniegiem i zanim zające stracą dostęp do zielonej paszy na polach. Szkody zaczynają się zwykle wtedy, gdy śnieg przykryje oziminy i trawy. Plastikowe osłonki zdejmij w marcu lub kwietniu, a rękaw z siatki odsunięty od pnia możesz zostawić na cały rok.
Jak wysoka musi być osłonka przed zającami?
Zając stojący na tylnych łapach sięga około 50-70 cm, a zimą stoi na śniegu. Dlatego wysokość osłony licz tak: spodziewana pokrywa śniegu plus 60-70 cm. Na nizinach zwykle wystarcza 80-100 cm, w rejonach z obfitym śniegiem 120 cm. Dolną krawędź wkop na 3-5 cm, żeby nie podeszły pod nią nornice.
Czy mogę przegonić lub złapać zająca, który niszczy drzewka?
Nie. Zając szarak jest w Polsce zwierzęciem łownym i nie wolno go łapać w pułapki, szczuć psem ani zabijać — to wyłącznie kompetencja myśliwych w sezonie polowań. Tobie zostaje fizyczne zabezpieczenie drzewek i odstraszanie metodami, które nie robią zwierzęciu krzywdy.
Czy drzewko przeżyje, jeśli zając obgryzł korę?
Zależy od obwodu. Jeśli zostało choć kilka centymetrów zdrowej kory na obwodzie, drzewko zwykle się zregeneruje — wyrównaj brzegi rany ostrym nożem i zabezpiecz ją maścią ogrodniczą. Jeśli kora zniknęła dookoła pnia, część powyżej zwykle zamiera; ratunkiem bywa szczepienie mostkowe wiosną albo cięcie poniżej rany, jeśli jest nad miejscem szczepienia.
Czy repelenty na zające naprawdę działają?
Działają krócej i słabiej niż osłona. Preparat zapachowy lub smakowy na korze zniechęca część zwierząt, ale deszcz i śnieg go zmywają, a głodny zając przy mrozie zignoruje nieprzyjemny smak. Traktuj repelent jako uzupełnienie osłonek, stosuj tylko produkt z aktualną etykietą i zgodnie z nią, zwykle w temperaturze powyżej zera.
Podsumowanie
Drzewka przed zającami zabezpieczasz fizycznie, nie chemicznie: osłonka spiralna, rękaw z siatki albo owinięcie z gałęzi świerka, założone w listopadzie. Licz wysokość jako pokrywę śniegu plus 60-70 cm, wkop dolną krawędź na kilka centymetrów i wiosną zdejmij wszystko, co przylega do kory. Repelent i ogrodzenie to dodatki dla tych, którzy mają dużo drzew albo ogród przy polu.
Na teraz: policz swoje młode drzewka, zmierz obwody pni i kup osłony z zapasem wysokości. Lepiej mieć je w szopie w październiku niż szukać po pierwszym śniegu.
