Ogrodnik.blog
Spis treści
Tarninę zbierasz, gdy owoce są granatowe z sinym nalotem i lekko miękkie, zwykle od października do listopada. Tradycyjnie czeka się na pierwszy przymrozek, bo mróz łagodzi cierpkość, ale ten sam efekt dają 24-48 godziny w zamrażarce. Możesz więc zebrać dojrzałe owoce w październiku, zanim zjedzą je ptaki, i przemrozić je w domu.
Niżej masz oznaki dojrzałości, porównanie przymrozku z zamrażarką, zasady zbioru z dziko rosnących krzewów, rozróżnienie tarniny i szakłaka oraz to, co z owoców zrobić.
Po czym poznać, że tarnina jest dojrzała?
Tarnina zmienia kolor wcześnie, często już pod koniec sierpnia, ale granatowy owoc nie zawsze jest dojrzały. Liczy się to, jak owoc zachowuje się pod palcami.
| Oznaka | Owoc niedojrzały | Owoc dojrzały |
|---|---|---|
| Kolor | granatowy z zielonkawym odcieniem, matowy | granatowoczarny, z wyraźnym sinym nalotem |
| Twardość | twardy, nie ugina się | lekko miękki, sprężysty pod naciskiem |
| Miąższ | twardy, białawy | zielonkawy, soczysty |
| Smak surowego owocu | ostro ściągający, prawie niejadalny | kwaśny i cierpki, ale z nutą słodyczy |
| Odrywanie | trzyma się mocno | odchodzi z szypułką przy lekkim pociągnięciu |
W typowym roku owoce dochodzą do dojrzałości w październiku. Po ciepłym lecie zdarza się to już pod koniec września, na zacienionych stanowiskach i w chłodniejszych regionach dopiero w listopadzie.
Zbieraj w grubych rękawicach i ubraniu z długim rękawem. Ciernie tarniny mają po 2-4 cm, łatwo łamią się w skórze, a rany po nich długo się goją i często ropieją. Owoce najłatwiej zrywać, podstawiając pod gałąź płaski koszyk i zgarniając je dłonią w rękawicy.
Czy tarninę zbiera się po przymrozku?
Tak mówi tradycja i jest w niej racja. Pierwszy przymrozek rozrywa komórki miąższu, owoce miękną, łatwiej oddają sok, a ich cierpkość wyraźnie słabnie. Surowa tarnina zerwana przed mrozem ściąga w ustach tak mocno, że mało kto ją zje.
Problem w tym, że przymrozek nie przychodzi na zamówienie. Bywa, że pierwsza mroźna noc wypada w listopadzie, a do tego czasu owoce zdążą zjeść kosy i drozdy, część się pomarszczy albo zgnije na krzewie. Stąd sposób, który daje ten sam efekt bez czekania: zamrażarka.
| Cecha | Przymrozek na krzewie | Zamrażarka w domu |
|---|---|---|
| Termin zbioru | zależny od pogody, często XI | kiedy owoce dojrzeją, zwykle X |
| Straty | ptaki, gnicie, pomarszczone owoce | niewielkie, tylko sortowanie |
| Efekt na cierpkość | łagodnieje, zwykle po kilku mroźnych nocach | łagodnieje po 24-48 godzinach w -18°C |
| Trwałość po zbiorze | 1-2 dni, owoce szybko fermentują | kilka miesięcy w zamrażarce |
| Czystość owoców | kurz i resztki liści, trzeba myć | myjesz przed mrożeniem |
Jeśli zbierasz po przymrozku, przerób owoce najpóźniej w ciągu 1-2 dni. Przemrożona tarnina bardzo szybko zaczyna fermentować. Odwrotnie jest z pigwowcem, który zbierasz przed przymrozkiem.
Jak przemrozić tarninę w zamrażarce?
- Zbierz dojrzałe owoce, lekko miękkie, z sinym nalotem. Twardych nie ratuje nawet mróz.
- Przebierz zbiór. Odrzuć owoce pomarszczone, pęknięte, z pleśnią i resztki liści.
- Umyj owoce w zimnej wodzie i osusz na ręczniku. Mokre owoce zamarzną w jedną bryłę.
- Wsyp do woreczka lub pojemnika i wstaw do zamrażarki w -18°C na 24-48 godzin.
- Przerób od razu po rozmrożeniu albo trzymaj w zamrażarce do kilku miesięcy i wyjmuj porcjami.
Po rozmrożeniu owoce są miękkie i puszczają sok. To normalne — takich właśnie potrzebujesz do nalewki, syropu i konfitury.
Na litr nalewki potrzebujesz orientacyjnie 0,5-1 kg owoców. Z jednego większego krzewu tarniny zbierzesz zwykle od kilkuset gramów do kilku kilogramów, zależnie od roku i nasłonecznienia. Zostaw część owoców na krzewie — zimą to ważny pokarm dla ptaków.
Gdzie zbierać tarninę i czego unikać?
Tarnina rośnie dziko na miedzach, skrajach lasów, w zaroślach przy polach i na nasypach. Nie jest objęta ochroną gatunkową, więc owoce na własny użytek możesz zbierać w miejscach ogólnodostępnych. Kilka zasad:
- Na prywatnym terenie zapytaj właściciela. Krzew na miedzy należy do kogoś.
- W parkach narodowych i rezerwatach zbieranie roślin jest zakazane, jeśli przepisy danego obszaru nie stanowią inaczej.
- Omijaj krzewy przy ruchliwych drogach i tuż przy polach, które były opryskiwane. Na owocach osiada kurz, sadza i pozostałości środków ochrony roślin.
- Nie łam gałęzi. Owoce na przyszły rok zawiążą się na tych samych krótkopędach.
Tarninę możesz też posadzić w ogrodzie, na przykład jako żywopłot. Kwitnie na biało w kwietniu, zanim rozwinie liście, a gęste, cierniste gałęzie dają schronienie ptakom. Pamiętaj tylko, że wypuszcza odrosty korzeniowe i bez kontroli tworzy zarośla.
Jak nie pomylić tarniny z szakłakiem i kruszyną?
Tarnina ma dwóch sobowtórów o czarnych owocach, które rosną w podobnych miejscach. Oba działają silnie przeczyszczająco i nie nadają się do przetworów.
| Cecha | Tarnina | Szakłak pospolity | Kruszyna pospolita |
|---|---|---|---|
| Owoc | granatowy z sinym nalotem, 1-1,5 cm | czarny, błyszczący, bez nalotu, ok. 0,6-0,8 cm | czarny, błyszczący, ok. 0,8 cm |
| W środku | jedna pestka | 3-4 nasiona | 2-3 nasiona |
| Jak rosną owoce | pojedynczo lub po dwa na krótkiej szypułce | gęste pęczki wokół pędu | po kilka, jednocześnie zielone, czerwone i czarne |
| Ciernie | na krótkopędach, liczne | na końcach gałązek, pojedyncze | brak |
| Liście | drobne, ząbkowane, ułożone skrętolegle | naprzeciwległe, nerwy łukowate | całobrzegie, nerwy równoległe |
Najpewniejszy test to przekrojenie owocu. Jedna pestka i sinoniebieski nalot to tarnina. Kilka nasion i błyszcząca skórka to znak, żeby zostawić krzew w spokoju.
Co zrobić z owoców tarniny?
- Nalewka tarninowa. Przemrożone owoce zalej alkoholem, po 4-6 tygodniach zlej nalew, owoce zasyp cukrem i połącz oba płyny. Klasyczny sposób na tarninę.
- Syrop i sok. Owoce zasyp cukrem na zimno albo podgrzej z niewielką ilością wody i przetrzyj przez sito.
- Konfitura i powidła. Najlepiej pół na pół z jabłkami, które łagodzą cierpkość i dodają pektyn.
- Susz do herbaty. Owoce suszone w 50-60°C, dodawane do mieszanek owocowych.
Pestka tarniny przyrasta do miąższu, więc drylowanie ręczne jest żmudne. Prościej rozgotować owoce z odrobiną wody i przetrzeć przez sito — pestki zostaną na siatce.
Nie rozgniataj, nie miel i nie rozłupuj pestek tarniny. Zawierają amygdalinę, z której uwalnia się cyjanowodór. Całe pestki w przetworach nie są problemem, ale w nalewce nie trzymaj owoców z pestkami w alkoholu dłużej, niż wymaga przepis. Jeśli ktoś zjadł dużą ilość rozgniecionych pestek i ma bóle głowy, duszności lub wymioty, dzwoń pod 112.
Najczęstsze błędy przy zbiorze tarniny
- Zbiór twardych owoców we wrześniu. Nawet po mrożeniu zostaną cierpkie i dadzą gorzką nalewkę.
- Czekanie do grudnia na przymrozek. Większość owoców zjedzą ptaki albo zgniją na gałęziach.
- Zbieranie przy ruchliwej drodze. Oszczędzasz pięć minut, a dostajesz owoce z sadzą i pyłem.
- Pomylenie z szakłakiem. Zawsze przekrój kilka owoców i policz pestki.
- Rozgniatanie pestek przy przecieraniu. Przecieraj rozgotowane owoce przez sito, nie miksuj ich blenderem.
FAQ
Czy tarninę trzeba zbierać po przymrozku?
Nie trzeba. Przymrozek łagodzi cierpkość owoców, bo rozrywa komórki miąższu, ale ten sam efekt da zamrażarka. Dojrzałą tarninę możesz zebrać w październiku, zanim zjedzą ją ptaki albo zgnije na krzewie, i przemrozić w domu przez 24-48 godzin w -18°C.
Jak długo mrozić tarninę w zamrażarce?
Najczęściej wystarczą 24-48 godziny w -18°C. Owoce umyj, osusz i rozłóż w jednej warstwie albo wsyp do woreczka. Po przemrożeniu są miękkie i łatwiej oddają sok. Możesz też trzymać je w zamrażarce kilka miesięcy i wyjmować porcjami na nalewkę, syrop lub konfiturę.
Jak poznać, że tarnina jest dojrzała?
Dojrzałe owoce są granatowe, prawie czarne, z wyraźnym sinym nalotem, który ściera się palcem. Lekko uginają się pod naciskiem, a miąższ jest zielonkawy i soczysty. Owoce twarde, ze sztywną skórką, są jeszcze niedojrzałe i nawet po przemrożeniu zostaną bardzo cierpkie.
Czym można pomylić tarninę?
Najczęściej z szakłakiem pospolitym, który też ma ciernie i czarne owoce. Owoce szakłaka są jednak błyszczące, bez sinego nalotu, rosną w gęstych pęczkach i mają 3-4 nasiona w środku. Tarnina ma jedną pestkę i owoce z nalotem. Szakłak działa silnie przeczyszczająco i nie nadaje się do jedzenia.
Czy pestki tarniny są trujące?
Pestki zawierają amygdalinę, z której przy rozgniataniu powstaje cyjanowodór. Całe pestki połknięte przypadkiem nie są groźne, ale nie miel ich, nie rozłupuj i nie rozgniataj przy przecieraniu owoców. Przy nalewce trzymaj owoce z pestkami w alkoholu krócej, a do konfitur przecieraj miąższ przez sito.
Podsumowanie
Tarninę zbierasz wtedy, gdy owoce są granatowe z sinym nalotem i lekko miękkie — zwykle w październiku. Na przymrozek nie musisz czekać, bo 24-48 godziny w zamrażarce łagodzą cierpkość tak samo, a ty nie tracisz zbioru na rzecz ptaków i gnicia. Na teraz: przekrój kilka owoców z krzewu, który masz na oku, sprawdź, czy mają jedną pestkę i czy uginają się pod palcem.
Zbiór: X-XI, owoce granatowe z nalotem, lekko miękkie. Zamiast czekać na przymrozek: 24-48 godzin w -18°C. Po naturalnym przymrozku przerób owoce w 1-2 dni. Zbieraj w rękawicach, z dala od dróg i pryskanych pól. Jedna pestka i nalot = tarnina, kilka nasion i połysk = szakłak lub kruszyna. Pestek nie rozgniataj.
