Spis treści
Porosty na drzewach nie są pasożytem. To organizm złożony z grzyba i glonu, który traktuje korę tylko jako podporę i nie zabiera drzewu wody ani składników. Na starym drzewie są normalne i nie musisz ich usuwać. Uważaj w dwóch sytuacjach: gdy gęsto obrastają młode drzewko, bo to sygnał słabego wzrostu, i gdy pod „porostem” kryje się szkodnik albo choroba kory.
Poniżej masz szybki test, który odróżni porost od mchu, miseczników, bawełnicy i raka kory, a potem trzy najczęstsze sytuacje, w których porosty pojawiają się w ogrodzie, i co w każdej z nich zrobić.
Szybki test: co to może być
Zanim zaczniesz czyścić korę, sprawdź, co na niej właściwie rośnie. Wiele rzeczy wygląda z daleka podobnie.
| Co widzisz na korze | Co to jest | Jak sprawdzić | Co zrobić |
|---|---|---|---|
| Szare, szarozielone lub żółtopomarańczowe listki, skorupki albo krzaczki, suche i szorstkie | porost | po deszczu mięknie i zielenieje, nie odchodzi razem z korą | nic albo szczotka przed bieleniem |
| Zielony, miękki dywanik z drobnymi listkami | mech | ma łodyżki i listki, trzyma wilgoć jak gąbka | jak porost |
| Zielony nalot jak pył, zwykle od północy | glony | ściera się palcem i brudzi skórę | nic |
| Brązowe lub szare tarczki wielkości ziarna soczewicy na pędach | miseczniki lub tarczniki | podważ paznokciem: pod spodem jest owad albo jaja | zwalczanie szkodnika |
| Biały puch jak wata w ranach i pęknięciach kory jabłoni | bawełnica korówka | po rozgnieceniu zostaje czerwonobrunatna plama | wyszczotkowanie kolonii, wycięcie silnie zasiedlonych pędów |
| Twardy owocnik w kształcie półki albo kopyta | huba | wyrasta z drewna, nie z powierzchni kory | ocena stanu drzewa |
| Zielona, zimozielona kula liści w koronie | jemioła | widać ją najlepiej zimą, po opadnięciu liści | wycięcie z gałęzią |
| Zapadnięta, ciemniejsza, spękana kora, czasem z wałkiem wokół rany | rak lub zgorzel kory | kora pod spodem jest brązowa i martwa | wycięcie do zdrowego drewna |
Porost od mchu odróżnisz najłatwiej po suchym dniu. Mech jest miękki i ma budowę rośliny, porost jest twardy, kruchy i płaski albo rozgałęziony jak drobny krzaczek. Jeśli to coś innego niż porost, mech albo glony, przejdź od razu do właściwego problemu: miseczniki na krzewach i drzewach, huba na drzewie albo jemioła to sprawy, które wymagają działania.
Porosty na starym drzewie — najczęstszy, nieszkodliwy przypadek
Najwięcej porostów widzisz na starych jabłoniach, gruszach, śliwach i drzewach ozdobnych, zwłaszcza na pniu i grubych konarach. Kora w tych miejscach przyrasta wolno i przez lata ma tę samą powierzchnię, więc porosty, które rosną o milimetry rocznie, zdążą ją zasiedlić.
Takie drzewo nie potrzebuje leczenia. Porost nie wrasta w drewno jak jemioła i nie rozkłada go jak huba. Nie musisz go zdrapywać, a na drzewach ozdobnych i w części ogrodu, która ma być naturalna, możesz go po prostu zostawić. Porosty dają schronienie drobnym owadom i pająkom, a ptaki, na przykład zięby, używają ich do maskowania gniazd.
Część gatunków porostów jest w Polsce objęta ochroną gatunkową. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów wymienia też porosty, w tym wiele gatunków brodaczek, czyli szarozielonych „bród” zwisających z gałęzi starych drzew. Na drzewach owocowych w przydomowym sadzie rosną zwykle gatunki pospolite, ale brodaczek na starych drzewach przy lesie czy w parku nie zdzieraj.
Porosty na młodym drzewie — sygnał, że słabo rośnie
Inna sytuacja to drzewko posadzone kilka lat temu, którego pień i gałęzie po kilku sezonach są szare od porostów. Szybko rosnący pęd co roku grubieje, a jego kora pęka i odnawia się, więc porosty nie mają czasu się rozrosnąć. Gęsty porost na młodym drzewie mówi więc: ta kora od dawna się nie zmienia, drzewo prawie nie przyrasta.
Szukaj przyczyny słabego wzrostu, a nie sposobu na porost:
- Za mało światła. Drzewko w cieniu budynku albo wyższych drzew rośnie wolno, a wilgotna, zacieniona kora sprzyja porostom i mchom.
- Susza i ubogie podłoże. Drzewko bez podlewania w suche lata, w piasku albo w ziemi z gruzem po budowie, latami prawie nie przyrasta.
- Konkurencja trawy. Murawa przy samym pniu zabiera młodemu drzewku wodę i azot. Wolne od trawy koło wokół pnia, wyściółkowane kompostem lub korą, często wystarczy.
- Uszkodzone korzenie albo szyjka. Drzewko posadzone za głęboko, z obgryzioną przez nornice szyjką albo z zastoiskiem wody przy korzeniach słabnie latami.
- Brak cięcia. Zagęszczona, nieprześwietlana korona ma dużo krótkich, słabych przyrostów. Cięcie drzew owocowych w odpowiednim terminie pobudza wzrost i przewietrza koronę.
Gdy usuniesz przyczynę, nowe przyrosty będą gładkie, a porosty zostaną tylko na starszej korze. Samo zdrapanie ich z młodego drzewka niczego nie zmieni: po kilku latach wrócą.
Porosty na suchych gałęziach — skutek, a nie przyczyna
Często porosty najgęściej obrastają gałęzie, które już zamierają albo są suche. Łatwo wtedy uznać, że to one je zabiły. Jest odwrotnie: martwa lub słabnąca gałąź przestaje przyrastać, kora się nie odnawia, więc porosty rozrastają się na niej szybciej niż na zdrowych pędach.
Taką gałąź traktujesz jak każdą martwą: wycinasz do zdrowego drewna i szukasz powodu, dla którego zamarła. Najczęściej są to choroby kory, przemarznięcie, uszkodzenia mechaniczne albo zbyt gęsta korona. Jeśli zamiera kilka gałęzi naraz albo cała strona korony, sprawdź pień i szyjkę korzeniową.
Co oznaczają porosty na drzewach?
Porosty są czułym wskaźnikiem jakości powietrza, bo całą wodę i składniki pobierają z opadów i powietrza. Dlatego w miastach z dużym zanieczyszczeniem przez lata było ich niewiele, a wraz z poprawą powietrza wracają.
- Szarozielone brodaczki i krzaczkowate porosty na gałęziach to zwykle znak czystego powietrza. Te gatunki najgorzej znoszą zanieczyszczenia.
- Żółtopomarańczowe listki złotorostu pojawiają się chętnie tam, gdzie w powietrzu i na korze jest dużo związków azotu: przy drogach, gospodarstwach z inwentarzem, intensywnie nawożonych sadach. To nie jest problem dla drzewa, raczej informacja o otoczeniu.
- Porosty tylko z jednej strony pnia pokazują, gdzie kora najdłużej jest wilgotna. Zwykle to strona północna albo ta od strony przeważających deszczowych wiatrów.
Jak usunąć porosty z drzewa owocowego?
Usuwanie porostów z drzew owocowych to zabieg porządkowy, a nie leczenie. Ma sens na pniach i grubych konarach jabłoni, grusz i śliw w przydomowym sadzie, gdy chcesz potem bielić pnie albo ograniczyć miejsca, w których zimują szkodniki w spękanej korze.
- Wybierz termin od listopada do marca, po opadnięciu liści, w dzień bez mrozu. Najlepiej po deszczu, bo nawilżone porosty są miękkie i łatwo schodzą.
- Rozłóż pod drzewem folię albo starą plandekę. Zebrane resztki kory, porostów i ukrytych w nich szkodników wyniesiesz poza ogród, zamiast zostawiać je pod koroną.
- Szczotkuj pień szczotką z włosiem z tworzywa albo ryżowym, nigdy metalowym, ruchem z góry na dół. Zdejmujesz porosty i odstającą, martwą korę, której nie trzeba odrywać na siłę.
- Sprawdź, czy nie odsłoniłeś żywej tkanki. Pod spodem powinna być szara albo brązowa, sucha kora. Zielonkawa lub jasna, wilgotna warstwa to żywa tkanka: w tym miejscu przestań.
- Pobiel pień, gdy obeschnie. Bielenie drzew owocowych zrób w suchy dzień, najlepiej w listopadzie albo na początku grudnia. Na oczyszczonej korze powłoka trzyma się dłużej.
Nie czyść całego drzewa. Wystarczą pień i nasady grubych konarów. Cienkich gałęzi i młodych pędów nie szczotkuj wcale, bo ich kora jest delikatna, a porostów jest na nich i tak niewiele.
Czego nie robić z porostami?
- Nie używaj szczotki drucianej ani druciaka. Metal zdziera korę do żywej tkanki, a w ranach rozwijają się choroby kory i rak drzew owocowych.
- Nie skrobaj nożem ani szpachelką do jasnego drewna. Rana po takim „czyszczeniu” jest groźniejsza niż porost.
- Nie myj pni myjką ciśnieniową. Silny strumień odrywa płaty kory na młodych drzewach i wbija wodę w spękania.
- Nie stosuj na porosty domowych mieszanek z octem, solą, sodą czy środkami do mycia. Na drzewach owocowych wolno stosować tylko środki ochrony roślin zarejestrowane dla danej uprawy i w dawce z etykiety. Jesienne opryski miedziowe i mocznikiem w sadzie robi się przeciw chorobom, a nie przeciw porostom.
Jak zapobiec masowym porostom na przyszłość?
Porostów w ogrodzie nie da się i nie trzeba zlikwidować. Da się za to sprawić, żeby młode drzewa rosły na tyle szybko, że porosty nie nadążą.
- Sadź drzewa owocowe w pełnym słońcu, z dala od ścian i wysokich iglaków.
- Pierwsze 2-3 lata po posadzeniu podlewaj drzewko w suche tygodnie i trzymaj wokół pnia koło bez trawy.
- Prześwietlaj koronę w terminie właściwym dla gatunku, żeby kora szybko obsychała po deszczu.
- Nawoź według potrzeb gleby, najlepiej po prostej analizie w stacji chemiczno-rolniczej, a nie na oko.
- Chroń pień przed obgryzaniem i uszkodzeniami kosiarką czy podkaszarką. Każda rana osłabia drzewo na lata.
Porosty na drzewach nie są pasożytem i na starych drzewach możesz je zostawić. Gęsty porost na młodym drzewku to sygnał słabego wzrostu: szukaj przyczyny w świetle, wodzie, trawie przy pniu i korzeniach. Jeśli czyścisz pień, rób to od listopada do marca szczotką z tworzywa, bez drutu i bez chemii, a potem pobiel korę. Brodaczek na starych drzewach nie zdzieraj, bo wiele z nich jest pod ochroną.



