Porady eksperckie o ogrodzie, domu i roślinach
Ogród · Ochrona roślin

Porosty na drzewach — czy szkodzą i kiedy je usuwać z kory

Porosty na drzewach — żółtozielone listkowate i szare skorupiaste porosty na korze pnia
Spis treści

Porosty na drzewach nie są pasożytem. To organizm złożony z grzyba i glonu, który traktuje korę tylko jako podporę i nie zabiera drzewu wody ani składników. Na starym drzewie są normalne i nie musisz ich usuwać. Uważaj w dwóch sytuacjach: gdy gęsto obrastają młode drzewko, bo to sygnał słabego wzrostu, i gdy pod „porostem” kryje się szkodnik albo choroba kory.

Poniżej masz szybki test, który odróżni porost od mchu, miseczników, bawełnicy i raka kory, a potem trzy najczęstsze sytuacje, w których porosty pojawiają się w ogrodzie, i co w każdej z nich zrobić.

Szybki test: co to może być

Zanim zaczniesz czyścić korę, sprawdź, co na niej właściwie rośnie. Wiele rzeczy wygląda z daleka podobnie.

Co widzisz na korze Co to jest Jak sprawdzić Co zrobić
Szare, szarozielone lub żółtopomarańczowe listki, skorupki albo krzaczki, suche i szorstkie porost po deszczu mięknie i zielenieje, nie odchodzi razem z korą nic albo szczotka przed bieleniem
Zielony, miękki dywanik z drobnymi listkami mech ma łodyżki i listki, trzyma wilgoć jak gąbka jak porost
Zielony nalot jak pył, zwykle od północy glony ściera się palcem i brudzi skórę nic
Brązowe lub szare tarczki wielkości ziarna soczewicy na pędach miseczniki lub tarczniki podważ paznokciem: pod spodem jest owad albo jaja zwalczanie szkodnika
Biały puch jak wata w ranach i pęknięciach kory jabłoni bawełnica korówka po rozgnieceniu zostaje czerwonobrunatna plama wyszczotkowanie kolonii, wycięcie silnie zasiedlonych pędów
Twardy owocnik w kształcie półki albo kopyta huba wyrasta z drewna, nie z powierzchni kory ocena stanu drzewa
Zielona, zimozielona kula liści w koronie jemioła widać ją najlepiej zimą, po opadnięciu liści wycięcie z gałęzią
Zapadnięta, ciemniejsza, spękana kora, czasem z wałkiem wokół rany rak lub zgorzel kory kora pod spodem jest brązowa i martwa wycięcie do zdrowego drewna

Porost od mchu odróżnisz najłatwiej po suchym dniu. Mech jest miękki i ma budowę rośliny, porost jest twardy, kruchy i płaski albo rozgałęziony jak drobny krzaczek. Jeśli to coś innego niż porost, mech albo glony, przejdź od razu do właściwego problemu: miseczniki na krzewach i drzewach, huba na drzewie albo jemioła to sprawy, które wymagają działania.

Porosty na starym drzewie — najczęstszy, nieszkodliwy przypadek

Najwięcej porostów widzisz na starych jabłoniach, gruszach, śliwach i drzewach ozdobnych, zwłaszcza na pniu i grubych konarach. Kora w tych miejscach przyrasta wolno i przez lata ma tę samą powierzchnię, więc porosty, które rosną o milimetry rocznie, zdążą ją zasiedlić.

Takie drzewo nie potrzebuje leczenia. Porost nie wrasta w drewno jak jemioła i nie rozkłada go jak huba. Nie musisz go zdrapywać, a na drzewach ozdobnych i w części ogrodu, która ma być naturalna, możesz go po prostu zostawić. Porosty dają schronienie drobnym owadom i pająkom, a ptaki, na przykład zięby, używają ich do maskowania gniazd.

Część gatunków porostów jest w Polsce objęta ochroną gatunkową. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów wymienia też porosty, w tym wiele gatunków brodaczek, czyli szarozielonych „bród” zwisających z gałęzi starych drzew. Na drzewach owocowych w przydomowym sadzie rosną zwykle gatunki pospolite, ale brodaczek na starych drzewach przy lesie czy w parku nie zdzieraj.

Porosty na młodym drzewie — sygnał, że słabo rośnie

Inna sytuacja to drzewko posadzone kilka lat temu, którego pień i gałęzie po kilku sezonach są szare od porostów. Szybko rosnący pęd co roku grubieje, a jego kora pęka i odnawia się, więc porosty nie mają czasu się rozrosnąć. Gęsty porost na młodym drzewie mówi więc: ta kora od dawna się nie zmienia, drzewo prawie nie przyrasta.

Szukaj przyczyny słabego wzrostu, a nie sposobu na porost:

  • Za mało światła. Drzewko w cieniu budynku albo wyższych drzew rośnie wolno, a wilgotna, zacieniona kora sprzyja porostom i mchom.
  • Susza i ubogie podłoże. Drzewko bez podlewania w suche lata, w piasku albo w ziemi z gruzem po budowie, latami prawie nie przyrasta.
  • Konkurencja trawy. Murawa przy samym pniu zabiera młodemu drzewku wodę i azot. Wolne od trawy koło wokół pnia, wyściółkowane kompostem lub korą, często wystarczy.
  • Uszkodzone korzenie albo szyjka. Drzewko posadzone za głęboko, z obgryzioną przez nornice szyjką albo z zastoiskiem wody przy korzeniach słabnie latami.
  • Brak cięcia. Zagęszczona, nieprześwietlana korona ma dużo krótkich, słabych przyrostów. Cięcie drzew owocowych w odpowiednim terminie pobudza wzrost i przewietrza koronę.

Gdy usuniesz przyczynę, nowe przyrosty będą gładkie, a porosty zostaną tylko na starszej korze. Samo zdrapanie ich z młodego drzewka niczego nie zmieni: po kilku latach wrócą.

Porosty na suchych gałęziach — skutek, a nie przyczyna

Często porosty najgęściej obrastają gałęzie, które już zamierają albo są suche. Łatwo wtedy uznać, że to one je zabiły. Jest odwrotnie: martwa lub słabnąca gałąź przestaje przyrastać, kora się nie odnawia, więc porosty rozrastają się na niej szybciej niż na zdrowych pędach.

Taką gałąź traktujesz jak każdą martwą: wycinasz do zdrowego drewna i szukasz powodu, dla którego zamarła. Najczęściej są to choroby kory, przemarznięcie, uszkodzenia mechaniczne albo zbyt gęsta korona. Jeśli zamiera kilka gałęzi naraz albo cała strona korony, sprawdź pień i szyjkę korzeniową.

Co oznaczają porosty na drzewach?

Porosty są czułym wskaźnikiem jakości powietrza, bo całą wodę i składniki pobierają z opadów i powietrza. Dlatego w miastach z dużym zanieczyszczeniem przez lata było ich niewiele, a wraz z poprawą powietrza wracają.

  • Szarozielone brodaczki i krzaczkowate porosty na gałęziach to zwykle znak czystego powietrza. Te gatunki najgorzej znoszą zanieczyszczenia.
  • Żółtopomarańczowe listki złotorostu pojawiają się chętnie tam, gdzie w powietrzu i na korze jest dużo związków azotu: przy drogach, gospodarstwach z inwentarzem, intensywnie nawożonych sadach. To nie jest problem dla drzewa, raczej informacja o otoczeniu.
  • Porosty tylko z jednej strony pnia pokazują, gdzie kora najdłużej jest wilgotna. Zwykle to strona północna albo ta od strony przeważających deszczowych wiatrów.

Jak usunąć porosty z drzewa owocowego?

Usuwanie porostów z drzew owocowych to zabieg porządkowy, a nie leczenie. Ma sens na pniach i grubych konarach jabłoni, grusz i śliw w przydomowym sadzie, gdy chcesz potem bielić pnie albo ograniczyć miejsca, w których zimują szkodniki w spękanej korze.

  1. Wybierz termin od listopada do marca, po opadnięciu liści, w dzień bez mrozu. Najlepiej po deszczu, bo nawilżone porosty są miękkie i łatwo schodzą.
  2. Rozłóż pod drzewem folię albo starą plandekę. Zebrane resztki kory, porostów i ukrytych w nich szkodników wyniesiesz poza ogród, zamiast zostawiać je pod koroną.
  3. Szczotkuj pień szczotką z włosiem z tworzywa albo ryżowym, nigdy metalowym, ruchem z góry na dół. Zdejmujesz porosty i odstającą, martwą korę, której nie trzeba odrywać na siłę.
  4. Sprawdź, czy nie odsłoniłeś żywej tkanki. Pod spodem powinna być szara albo brązowa, sucha kora. Zielonkawa lub jasna, wilgotna warstwa to żywa tkanka: w tym miejscu przestań.
  5. Pobiel pień, gdy obeschnie. Bielenie drzew owocowych zrób w suchy dzień, najlepiej w listopadzie albo na początku grudnia. Na oczyszczonej korze powłoka trzyma się dłużej.

Nie czyść całego drzewa. Wystarczą pień i nasady grubych konarów. Cienkich gałęzi i młodych pędów nie szczotkuj wcale, bo ich kora jest delikatna, a porostów jest na nich i tak niewiele.

Czego nie robić z porostami?

  • Nie używaj szczotki drucianej ani druciaka. Metal zdziera korę do żywej tkanki, a w ranach rozwijają się choroby kory i rak drzew owocowych.
  • Nie skrobaj nożem ani szpachelką do jasnego drewna. Rana po takim „czyszczeniu” jest groźniejsza niż porost.
  • Nie myj pni myjką ciśnieniową. Silny strumień odrywa płaty kory na młodych drzewach i wbija wodę w spękania.
  • Nie stosuj na porosty domowych mieszanek z octem, solą, sodą czy środkami do mycia. Na drzewach owocowych wolno stosować tylko środki ochrony roślin zarejestrowane dla danej uprawy i w dawce z etykiety. Jesienne opryski miedziowe i mocznikiem w sadzie robi się przeciw chorobom, a nie przeciw porostom.

Jak zapobiec masowym porostom na przyszłość?

Porostów w ogrodzie nie da się i nie trzeba zlikwidować. Da się za to sprawić, żeby młode drzewa rosły na tyle szybko, że porosty nie nadążą.

  • Sadź drzewa owocowe w pełnym słońcu, z dala od ścian i wysokich iglaków.
  • Pierwsze 2-3 lata po posadzeniu podlewaj drzewko w suche tygodnie i trzymaj wokół pnia koło bez trawy.
  • Prześwietlaj koronę w terminie właściwym dla gatunku, żeby kora szybko obsychała po deszczu.
  • Nawoź według potrzeb gleby, najlepiej po prostej analizie w stacji chemiczno-rolniczej, a nie na oko.
  • Chroń pień przed obgryzaniem i uszkodzeniami kosiarką czy podkaszarką. Każda rana osłabia drzewo na lata.

Porosty na drzewach nie są pasożytem i na starych drzewach możesz je zostawić. Gęsty porost na młodym drzewku to sygnał słabego wzrostu: szukaj przyczyny w świetle, wodzie, trawie przy pniu i korzeniach. Jeśli czyścisz pień, rób to od listopada do marca szczotką z tworzywa, bez drutu i bez chemii, a potem pobiel korę. Brodaczek na starych drzewach nie zdzieraj, bo wiele z nich jest pod ochroną.

Źródła