Czy tuje można wyciąć bez zezwolenia? Obwód, zgłoszenie, kara

Czy tuje można wyciąć bez zezwolenia? Tak, jeśli rosną na działce należącej do osoby prywatnej i wycinasz je na cele niezwiązane z firmą. Zezwolenie nie jest wtedy potrzebne, ale tuję, której pień ma na wysokości 5 cm ponad 50 cm obwodu, musisz najpierw zgłosić w urzędzie gminy i odczekać na oględziny oraz 14 dni na ewentualny sprzeciw. Cieńsze wytniesz bez formalności.

Stan prawny: ustawa o ochronie przyrody, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 1315 (ogłoszony 9.10.2026), sprawdzony 19.10.2026. Przepisy o wycince zmieniały się kilka razy, ostatnio od 3 czerwca 2026 r. dla działek wpisanych do rejestru zabytków, więc przed piłą przejdź po kolei kroki niżej.

Czego potrzebujesz

• Miarka krawiecka albo taśma miernicza — do pomiaru obwodu pnia.
• Numer działki ewidencyjnej — znajdziesz go w akcie notarialnym, wypisie z ewidencji gruntów albo na mapie w serwisie geoportalu.
• Prosty rysunek lub mapka z zaznaczonymi tujami do usunięcia — wystarczy szkic działki z budynkiem i rzędem drzew.
• Formularz zgłoszenia z urzędu gminy, miasta lub BIP.
• Czas: od złożenia kompletnego zgłoszenia do wycinki najwyżej około 5 tygodni (do 21 dni na oględziny i 14 dni na sprzeciw).
• Koszt: samo zgłoszenie składasz bez opłaty. Jeśli chcesz szybciej, możesz poprosić o zaświadczenie o braku podstaw do sprzeciwu, które urząd może, ale nie musi wydać. Kosztuje 17 zł opłaty skarbowej, tak podają m.in. Urząd m.st. Warszawy i Urząd Gminy Brańsk.

Krok 1: Sprawdź, czyja jest działka i po co wycinasz

Wyjątek, który zwalnia z zezwolenia, dotyczy drzew i krzewów rosnących na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i usuwanych na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą (art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy). Oba warunki muszą być spełnione naraz.

Tuje o obwodzie do 50 cm na wysokości 5 cm każdy może usunąć bez zezwolenia i bez zgłoszenia, niezależnie od tego, czyja jest działka (art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c). Wyjątkiem jest działka będąca wpisanym do rejestru zabytków parkiem, ogrodem lub inną zaprojektowaną zielenią: tam od 3 czerwca 2026 r. usunięcie każdego drzewa wymaga pozwolenia konserwatora (art. 36 ust. 1 pkt 1b ustawy o ochronie zabytków). Zakaz niszczenia zajętych gniazd z kroku 5 obowiązuje zawsze.

Po czym poznasz, że dobrze: wiesz, kto jest właścicielem działki według księgi wieczystej, i masz pewność, że wycinka nie służy firmie.

Krok 2: Ustal, czy tuja jest drzewem, czy krzewem

Ustawa definiuje oba pojęcia (art. 5 pkt 26a i 26b). Drzewo to wieloletnia roślina o zdrewniałym jednym pędzie głównym, czyli pniu, albo kilku zdrewniałych pędach głównych, z gałęziami tworzącymi koronę w jakimkolwiek okresie rozwoju rośliny. Krzew rozgałęzia się na wiele równorzędnych zdrewniałych pędów i nie tworzy pnia ani korony.

Tuje w żywopłocie, takie jak Szmaragd i Brabant, rosną z jednego albo kilku pni i tworzą koronę, więc według tej definicji są drzewami, także gdy stoją gęsto i są co roku strzyżone. Krzewem może być dopiero niska, kulista odmiana, która od samej ziemi rozgałęzia się na wiele podobnych pędów bez wyraźnego pnia.

To rozróżnienie decyduje o zgłoszeniu. Obowiązek zgłoszenia z art. 83f ust. 4 dotyczy tylko drzew, więc krzewy na własnej działce osoba prywatna usuwa bez zgłoszenia, niezależnie od ich powierzchni. Próg 25 m² dla krzewów w skupisku (art. 83f ust. 1 pkt 1) liczy się tam, gdzie potrzebne jest zezwolenie, na przykład w ROD. Żywopłot ze Szmaragdów to rząd drzew, a nie skupisko krzewów, więc mierzysz obwód każdej tui.

Po czym poznasz, że dobrze: przy każdej tui widzisz wyraźny pień i wiesz, że będziesz go mierzyć.

Krok 3: Zmierz obwód na wysokości 5 cm

Owiń miarkę wokół pnia 5 cm nad ziemią i odczytaj wynik. Dla tui granica wynosi 50 cm, co odpowiada pniowi o średnicy około 16 cm.

Gdy tuja na wysokości 5 cm ma kilka pni, urząd przy oględzinach ustala obwód każdego z nich. Jeśli nie ma tam pnia, mierzy się obwód tuż pod koroną. Jeśli którykolwiek pień jest blisko progu, zgłoś drzewo. Zgłoszenie nic nie kosztuje, a pomyłka o kilka centymetrów może kosztować kilka tysięcy złotych.

Po czym poznasz, że dobrze: masz listę tui z obwodami, a te powyżej 50 cm są zaznaczone na szkicu.

Krok 4: Sprawdź, czy coś nie blokuje wycinki

Zwolnienie z zezwolenia nie znosi innych przepisów. Urząd może wnieść sprzeciw wobec zgłoszenia, gdy drzewo rośnie na terenie, który miejscowy plan przeznacza na zieleń albo chroni innymi zapisami, na obszarze objętym formą ochrony przyrody, na przykład w parku krajobrazowym czy na obszarze Natura 2000, albo gdy samo drzewo spełnia kryteria pomnika przyrody (art. 83f ust. 14). Wnosi go także wtedy, gdy na usunięcie drzewa potrzebne jest zezwolenie. Na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków zgłoszenie składasz do wojewódzkiego konserwatora zabytków, a nie do gminy (art. 83a ust. 1 i art. 83f ust. 4). Jeśli działka jest wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną zaprojektowaną zielenią, od 3 czerwca 2026 r. zamiast zgłoszenia potrzebujesz pozwolenia konserwatora (ustawa z 9 października 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1673).

Plan miejscowy sprawdzisz w urzędzie gminy albo w jej serwisie z mapą planów. Jeśli coś z tej listy dotyczy twojej działki, zadzwoń do wydziału ochrony środowiska, zanim zamówisz ekipę.

Po czym poznasz, że dobrze: wiesz, czy działka leży w planie miejscowym i czy nie jest w rejestrze zabytków ani w granicach formy ochrony przyrody.

Krok 5: Wybierz termin poza sezonem lęgowym

W gęstych tujach gnieżdżą się ptaki, a ich gniazda są chronione. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt zakazuje niszczenia, usuwania i uszkadzania gniazd gatunków chronionych. Wyjątek dopuszcza usuwanie gniazd z budek oraz, ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych, z budynków i terenów zieleni tylko od 16 października do końca lutego (§ 9 rozporządzenia, Dz.U. z 2022 r. poz. 2380). Stąd najpewniej bierze się popularny „okres lęgowy” od 1 marca do 15 października.

W prawie nie ma jednego zakazu wycinki drzew w tym okresie. Jest za to zakaz niszczenia zajętych gniazd i siedlisk chronionych gatunków. Najbezpieczniej wycinać od połowy października do końca lutego. Jeśli musisz wiosną albo latem, dokładnie obejrzyj tuje od środka. Zajęte gniazdo oznacza, że czekasz do wylotu młodych albo występujesz do regionalnego dyrektora ochrony środowiska (RDOŚ) o zezwolenie.

Po czym poznasz, że dobrze: zgłoszenie składasz tak, żeby oględziny i 14 dni na sprzeciw zmieściły się między połową października a końcem lutego.

Krok 6: Złóż zgłoszenie i poczekaj na oględziny

Zgłoszenie składasz w urzędzie gminy lub miasta, na którego terenie leży działka. Musi zawierać imię i nazwisko, oznaczenie nieruchomości oraz rysunek albo mapkę z położeniem drzewa (art. 83f ust. 5). Dalej terminy płyną same:

1. Do 21 dni od doręczenia zgłoszenia urzędnik przyjeżdża na oględziny. Ustala gatunek i obwód pnia na wysokości 5 cm, sporządza protokół.
2. Do 14 dni od oględzin urząd może wnieść sprzeciw decyzją. Jeśli tego nie zrobi, możesz wycinać.
3. Szybsza droga: przed upływem 14 dni urząd może wydać zaświadczenie o braku podstaw do sprzeciwu. Od dnia jego wydania możesz wycinać.
4. Do 6 miesięcy od oględzin musisz usunąć drzewo. Po tym terminie potrzebne jest nowe zgłoszenie.

Brak kompletu danych w zgłoszeniu oznacza wezwanie do uzupełnienia w ciągu 7 dni i przerwę w biegu terminu na oględziny.

Po czym poznasz, że dobrze: masz protokół z oględzin i minęło 14 dni bez sprzeciwu albo masz zaświadczenie.

Krok 7: Wytnij i usuń karpę

Po upływie terminu wycinasz tuje i możesz wyfrezować albo wykopać karpy. Wcześniej nie skracaj pni i nie karczuj, bo urzędnik przy oględzinach mierzy obwód tuż przy ziemi. Przy wycince bez zgłoszenia, gdy nie da się ustalić obwodu ani gatunku, bo pień wykarczowano i nie ma kłody, karę wylicza się z innych informacji i podnosi o 50% (art. 89 ust. 3).

Jeśli zamiast wycinki wolisz przenieść młode tuje w inne miejsce, zrób to w porze, którą opisujemy w poradniku o przesadzaniu dorosłych krzewów jesienią. Nowy szpaler posadzisz według terminów z tekstu o tym, kiedy sadzić tuje i w jakim rozstawie.

Uważaj na jedną pułapkę: jeśli w ciągu 5 lat od oględzin wystąpisz o pozwolenie na budowę związaną z działalnością gospodarczą w miejscu, gdzie rosło drzewo, urząd nałoży opłatę za jego usunięcie (art. 83f ust. 17).

Ile kosztuje wycinka tui bez zgłoszenia

Za usunięcie drzewa bez wymaganego zgłoszenia albo przed upływem terminu na sprzeciw wójt, burmistrz lub prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną (art. 88 ust. 1 pkt 6). Liczy się ją od opłaty za usunięcie drzewa: liczba centymetrów obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm razy stawka z rozporządzenia. Dla żywotnika zachodniego, czyli Szmaragdu i Brabanta, stawka wynosi 170 zł za 1 cm przy obwodzie do 100 cm i 210 zł powyżej. Dla żywotnika olbrzymiego to 25 zł za 1 cm. Te stawki obowiązują w całej Polsce: ustala je rozporządzenie ministra, a nie gmina, a ustawa ogranicza je do 500 zł za 1 cm (art. 85 ust. 4b i 5).

Mnożnik zależy od tego, czy wycinka wymagała zezwolenia. Kara wynosi dwukrotność opłaty, ale gdy usunięcie drzewa jest zwolnione z opłaty, równa się opłacie, która byłaby należna bez zwolnienia (art. 89 ust. 1). Drzewa, na których usunięcie nie trzeba zezwolenia, ustawa zwalnia z opłat (art. 86 ust. 1 pkt 1), a takie są tuje osoby prywatnej usuwane z własnej działki na cele prywatne. Za wycinkę bez zgłoszenia zapłacisz więc jednokrotność opłaty. Dwukrotność grozi, gdy potrzebne było zezwolenie, a wycinka nie korzystała z żadnego zwolnienia z opłaty, na przykład przy wycince związanej z firmą (art. 88 ust. 1 pkt 1).

Uwaga praktyczna: część urzędów w komunikatach podaje ogólnie „dwukrotność opłaty” za każdą wycinkę bez zgłoszenia. Jeśli za drzewo z własnej działki dostaniesz decyzję z podwójną karą, masz prawo się odwołać, powołując art. 89 ust. 1 w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy. Najprościej jednak w ogóle do tego nie dopuścić: przed wycinką zapytaj w urzędzie gminy, czy twoje tuje wymagają zgłoszenia.

Karę obniża się o połowę, gdy drzewo było obumarłe albo nie rokowało szansy na przeżycie (art. 89 ust. 6). Osobie prywatnej, która nie zapłaci całej kary bez znacznego uszczerbku dla utrzymania rodziny, a dochód na członka gospodarstwa domowego nie przekracza u niej połowy minimalnego wynagrodzenia, urząd może też umorzyć połowę kary (art. 89 ust. 11). Brązowa tuja nie zawsze jest martwa, co sprawdzisz testem z tekstu o tym, dlaczego tuja brązowieje. Uschniętą też trzeba zgłosić, jeśli przekracza próg obwodu.

Kiedy zapytać urząd albo prawnika

• Działka ma kilku współwłaścicieli albo jeden z nich to firma.
• Na działce prowadzisz działalność gospodarczą albo planujesz budowę związaną z firmą.
• Tuje rosną na granicy działek lub w pasie przy drodze.
• Działka leży w parku krajobrazowym, na obszarze Natura 2000 albo w rejestrze zabytków.
• Dostałeś sprzeciw i chcesz go zaskarżyć — termin i tryb odwołania są podane w decyzji.

Jeśli tuje są zdrowe, a przeszkadza tylko ich wysokość, wycinka nie jest jedyną drogą. Cięcie w odpowiednim terminie utrzyma je w ryzach, co opisujemy w poradniku o tym, kiedy przycinać tuje.

Źródła

• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1315 — ISAP, Sejm RP
• Ustawa z dnia 9 października 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1673 (w życiu od 3.06.2026) — ISAP, Sejm RP
• Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów, Dz.U. 2017 poz. 1330 — ISAP, Sejm RP
• Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 2380 — ISAP, Sejm RP
• Zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa — Urząd m.st. Warszawy, warszawa19115.pl (2026)
• Usuwanie zieleni — zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew, Urząd Gminy Brańsk (samorzad.gov.pl)
• Zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z działki w ROD (regulamin ROD § 71) — PZD Okręg w Łodzi, stan na 2020

#tuje #żywopłot