Ogrodnik.blog
Spis treści
Prace w ogrodzie w listopadzie to trzy grupy zadań: najpierw sadzenie i siew przedzimowy, póki gleba nie zamarzła, potem okrywanie roślin po przymrozkach -3 do -5°C, na końcu zabezpieczenie wody, narzędzi i kompostu. Kolejność wyznacza temperatura, a nie kalendarz: w Szczecinie i w Suwałkach ten sam listopad wygląda zupełnie inaczej.
Dlatego ta lista nie jest ułożona tydzień po tygodniu. Każde zadanie ma warunek startu, a przy każdym znajdziesz, ile mniej więcej zajmuje. Odhaczaj je wtedy, gdy warunek się spełni.
Co zrobić w listopadzie, zanim gleba zamarznie?
To zadania z terminem granicznym. Jeśli ziemia zamarznie na 5-10 cm, przesuwasz je na wiosnę.
Sadzenie drzew owocowych i krzewów z gołym korzeniem
Listopad to dobry miesiąc na jabłonie, grusze, śliwy i krzewy jagodowe z gołym korzeniem. Ceny w szkółkach są wtedy niższe niż wiosną (orientacyjnie 35-60 zł za dwuletnie drzewko), a korzenie mają kilka tygodni na przyjęcie się przed zimą. Po posadzeniu wlej 10-15 litrów wody i usyp przy pniu kopczyk z ziemi na 15-20 cm.
Ostatni termin sadzenia tulipanów i czosnku
Tulipany wsadzisz do połowy listopadu, jeśli ziemia jest jeszcze miękka. Czosnek ozimy najlepiej wchodzi w październiku; w pierwszych dniach listopadu to ostatni dzwonek i tylko w cieplejszych rejonach kraju. Później lepiej poczekać do marca.
Siew przedzimowy warzyw
Marchew, pietruszkę, koper i pasternak wysiewasz, gdy gleba ochłodzi się do około 5°C. Nasiona mają przeleżeć zimę bez kiełkowania i wzejść wczesną wiosną, 2-3 tygodnie przed siewem marcowym. Rowki przygotuj wcześniej, a ziemię do przykrycia trzymaj w wiadrze w szopie, żeby nie zamarzła.
Podlewanie iglaków i roślin zimozielonych
Jeśli jesień była sucha, wlej 10-20 litrów wody pod każdy iglak, różanecznik, bukszpan i laur wiśniowy. Te rośliny parują przez igły i liście całą zimę. Gdy gleba zamarznie, nie pobiorą wody i w lutym zbrązowieją od strony słońca — to susza fizjologiczna, nie mróz.
Popiół z kominka rozsypywany w listopadzie na grządki to dobry nawóz potasowy, ale tylko popiół z czystego, nielakierowanego drewna. Popiół z węgla, brykietu z klejem, płyt meblowych i gazet kolorowych zawiera metale ciężkie i zostaje w glebie na lata. Nie sypiesz go też pod borówki i różaneczniki, bo podnosi pH.
Co zabezpieczyć po pierwszych przymrozkach?
Pierwsze przymrozki -1 do -2°C hartują rośliny. Okrywasz dopiero po nocach rzędu -3 do -5°C, bo wcześniej pod osłoną zrobi się ciepło i wilgotno, a to zaproszenie dla pleśni i myszy.
Kopczykowanie róż
Usyp przy każdym krzewie kopczyk z ziemi lub kompostu na 20-30 cm. Nie ścinaj jeszcze pędów, skróć tylko te najdłuższe, które będą łamać się na wietrze.
Zabezpieczenie winorośli na zimę
Młode krzewy do trzeciego roku i odmiany mniej mrozoodporne zdejmij z podpór, połóż przy ziemi i przykryj ziemią albo stroiszem. Starszym krzewom odmian mrozoodpornych wystarczy kopczyk przy nasadzie na 20-30 cm.
Zimowanie figi w gruncie
Figa w gruncie przetrwa w strefie 6b i 7a, jeśli ochronisz nasadę i pędy. Pędy owiń kilkoma warstwami agrowłókniny 50 g/m², a podstawę przykryj grubą warstwą suchych liści w siatce lub w klatce z kartonu.
Okrycie hortensji ogrodowej
Hortensja ogrodowa ma już zawiązane pąki kwiatowe na szczytach pędów. Kopczyk z kory i agrowłóknina chronią przyszłoroczne kwitnienie. Hortensji bukietowej nie okrywasz.
Bielenie pni drzew owocowych
Pomaluj pnie i nasady grubych konarów mlekiem wapiennym albo gotowym preparatem do bielenia (orientacyjnie 15-30 zł za opakowanie na kilka drzew). Biała powłoka odbija słońce w lutym, gdy kora nagrzewa się w dzień do kilkunastu stopni, a w nocy spada do -15°C. Bez niej kora pęka i robią się rany, przez które wchodzą choroby.
Wykopanie dalii, mieczyków i begonii bulwiastych
Gdy przymrozek zważy liście dalii, zetnij pędy na 10-15 cm i wykop karpy w ciągu kilku dni. Osusz je przez tydzień w chłodnym miejscu i przechowuj w skrzynce z torfem lub trocinami w 4-8°C. W listopadzie to już ostatni moment, bo ziemia potrafi zamarznąć w jedną noc.
Co zrobić z warzywnikiem w listopadzie?
W warzywniku listopad to zbiór warzyw, które lubią chłód, i zamknięcie grządek.
- Jarmuż, brukselka, por i pasternak zostają na grządce. Po przymrozku robią się słodsze, bo roślina zamienia skrobię w cukry. Por i jarmuż znoszą -10 do -15°C.
- Warzywa korzeniowe na przechowanie wykop przed mrozami poniżej -3°C, oczyść z ziemi na sucho i przenieś do piwnicy w 1-4°C.
- Ciężką glebę gliniastą przekop w ostrą skibę, bez rozbijania brył. Mróz rozsadzi je lepiej niż grabie. Gleb lekkich, piaszczystych nie przekopujesz na zimę.
- Puste grządki przykryj warstwą 5-8 cm liści, słomy albo kompostu, żeby deszcz nie wypłukał składników.
Co zrobić z trawnikiem i liśćmi w listopadzie?
Liście zgrabiaj z trawnika na bieżąco, najlepiej co 7-10 dni. Mokra warstwa liści pod śniegiem to najprostsza droga do pleśni śniegowej i łysych placków w marcu.
Ostatnie koszenie zrób, gdy średnia dobowa spadnie poniżej 5°C, a trawa przestanie rosnąć. Zostaw 5-6 cm wysokości. Po oszronionym trawniku nie chodzisz, bo zamarznięte źdźbła łamią się i zostają brązowe ślady stóp.
Liście nie są śmieciem. Zdrowe liście klonu, lipy, grabu i drzew owocowych wrzuć na kompost albo pod krzewy jako ściółkę. Dąb i orzech włoski rozkładają się 2-3 lata, więc kompostuj je osobno. Liście z parchem, rdzą czy szarą pleśnią oddaj do brązowego pojemnika, bo przenoszą choroby na kolejny sezon.
Jak zabezpieczyć wodę, narzędzia i sprzęt przed mrozem?
Te zadania robisz przed pierwszym mrozem poniżej -5°C, bo wtedy woda w rurach i wężach zaczyna pękać.
- Zawór wody ogrodowej zakręć od środka budynku, otwórz kran na zewnątrz i zostaw go otwartego na zimę.
- Węże rozwiń, spuść wodę, zwiń i przenieś do garażu lub piwnicy.
- Beczki na deszczówkę opróżnij do połowy albo całkiem. Pełna beczka pęka, gdy lód się rozszerzy.
- Pompy z oczka wodnego i fontann wyjmij, oczyść i przechowuj w wiadrze z wodą w miejscu, które nie zamarza.
- Narzędzia umyj z ziemi, osusz i przetrzyj olejem. Sekator i nożyce naostrz teraz, a nie w marcu, gdy wszystkie potrzebne są od razu.
- Kosiarka spalinowa — spal albo spuść paliwo, wyczyść spód obudowy z zaschniętej trawy. Akumulatory do sprzętu bezprzewodowego przechowuj w domu, w temperaturze pokojowej, naładowane mniej więcej do połowy.
Tabela: zadania listopada wg warunku startu
| Zadanie | Kiedy zacząć | Ile czasu (orientacyjnie) |
|---|---|---|
| Sadzenie drzewek z gołym korzeniem | gleba nie zamarznięta | 30-40 min / drzewko |
| Siew przedzimowy warzyw | gleba ok. 5°C, przed zamarznięciem | 1 h / grządka 5 m² |
| Podlewanie iglaków | sucha jesień, dodatni dzień | 5 min / krzew |
| Kopczykowanie róż i winorośli | po nocach -3 do -5°C | 10 min / krzew |
| Okrywanie figi i hortensji | prognoza poniżej -5°C | 20-30 min / roślina |
| Wykopanie dalii | po zważeniu liści przez mróz | 15 min / karpa |
| Grabienie liści z trawnika | co 7-10 dni, na sucho | 1 h / 200 m² |
| Spuszczenie wody z kranów i węży | przed mrozem poniżej -5°C | 30 min |
| Bielenie pni drzew owocowych | suchy dzień, powyżej 0°C | 10 min / drzewo |
Zanim wyjdziesz do ogrodu, sprawdź prognozę na 10 dni, a nie tylko na jutro. Jeśli widzisz serię nocy poniżej -5°C, zmień kolejność: woda i okrycia najpierw, sadzenie i porządki później. Odwrotnie niż zwykle, bo z pękniętym kranem nic nie zrobisz do wiosny.
Czego nie robić w ogrodzie w listopadzie?
Niektóre jesienne odruchy szkodzą bardziej niż zaniechanie.
- Nie nawoź azotem. Saletra czy obornik podany pod krzewy pobudza przyrosty, które nie zdrewnieją i przemarzną. Jesienią pod rośliny wieloletnie idzie co najwyżej potas.
- Nie tnij krzewów kwitnących wiosną. Forsycja, lilak, róże i hortensja ogrodowa mają już zawiązane pąki. Cięcie w listopadzie to strata kwiatów.
- Nie okrywaj za wcześnie. Stroisz i agrowłóknina założone w ciepłe dni sprzyjają pleśni i ściągają myszy oraz nornice, które chętnie zakładają pod okryciem gniazda.
- Nie zostawiaj w gruncie drzewek bez osłony pni. Zające i sarny zimą obgryzają korę młodych drzew. Osłona z siatki lub spiralna rurka na wysokość 60-80 cm kosztuje kilka złotych i ratuje drzewko.
Najczęstsze błędy
- Okrywanie przy pierwszym szronie. Roślina nie zdążyła się zahartować, a pod włókniną robi się mokro. Poczekaj na noce -3 do -5°C.
- Pełne węże i beczki na zimę. Pęknięty wąż to 60-150 zł, beczka podobnie. Spuszczenie wody zajmuje pół godziny.
- Liście zostawione na trawniku do wiosny. Pod warstwą liści i śniegu trawa gnije, a w marcu zostają żółte placki do dosiewania.
- Brak podlewania iglaków po suchej jesieni. Brązowe tuje w lutym to najczęściej efekt braku wody w listopadzie, a nie mrozu.
- Siew przedzimowy w ciepłą glebę. Przy 8-10°C nasiona marchwi skiełkują i siewki zginą przy pierwszym mrozie.
FAQ
Czy w listopadzie można jeszcze sadzić drzewa i krzewy?
Tak, dopóki gleba nie zamarzła. Drzewka owocowe i krzewy z gołym korzeniem sadzisz zwykle do połowy listopadu, a rośliny w pojemnikach nawet później, jeśli da się wykopać dół. Po posadzeniu podlej 10-15 litrami wody i usyp kopczyk z ziemi przy pniu. Na zamarzniętej ziemi już nie sadzisz.
Czy w listopadzie trzeba kosić trawnik?
Tylko jeśli trawa wciąż rośnie i ma ponad 8 cm. Ostatnie koszenie zrób, gdy średnia dobowa spada poniżej 5°C, i zostaw źdźbła na wysokości 5-6 cm. Zbyt wysoka trawa kładzie się pod śniegiem i łapie pleśń śniegową, zbyt niska gorzej znosi mróz.
Kiedy okrywać rośliny na zimę w listopadzie?
Po pierwszych przymrozkach rzędu -3 do -5°C, a nie przy pierwszym szronie. Roślina musi przejść hartowanie, a gryzonie powinny znaleźć sobie inne kryjówki. Kopczyki róż i winorośli usyp wcześniej, okrycia z agrowłókniny i stroiszu załóż dopiero, gdy prognozy pokazują noce poniżej -5°C.
Czy w listopadzie podlewa się ogród?
Iglaki, różaneczniki, bukszpany i świeżo posadzone rośliny tak, jeśli jesień była sucha. Wlej 10-20 litrów pod każdy krzew w dodatni dzień, zanim gleba zamarznie. Zimozielone rośliny parują przez igły i liście całą zimę, a z zamarzniętej ziemi nie pobiorą wody.
Co zasiać w ogrodzie w listopadzie?
Marchew, pietruszkę, koper, pasternak i sałatę w siewie przedzimowym. Siejesz, gdy gleba ochłodzi się do około 5°C, ale jeszcze nie zamarzła, żeby nasiona nie skiełkowały przed zimą. Normę wysiewu zwiększ o jedną czwartą, bo część nasion przepadnie.
Podsumowanie
Listopad dziel według temperatury: najpierw sadzenie, siew przedzimowy i podlewanie iglaków, póki gleba nie zamarzła; potem kopczyki i okrycia po nocach -3 do -5°C; przed mrozem poniżej -5°C spuść wodę z kranów, węży i beczek. Nie nawoź azotem, nie tnij krzewów kwitnących wiosną i nie okrywaj przy pierwszym szronie.
Na start wybierz jedno zadanie z terminem granicznym, czyli to, którego po zamarznięciu gleby już nie zrobisz. Dla większości ogrodów będzie to podlanie iglaków i spuszczenie wody z instalacji. Resztę dopasujesz do prognozy. Co robić, gdy przyjdą odwilże, śnieg i mróz, rozpisujemy w planie prac w ogrodzie w grudniu.
